O co zapytać farmaceutę po przeglądzie apteczki?

Wszystko leży na stole. Syrop, który ktoś otworzył „chyba w zimie”. Krople do oczu bez pudełka. Blister z dwiema tabletkami, z nadrukiem startym do połowy. Maść, która całe lato przeleżała w szafce nad kuchenką. Przeterminowane opakowania już odłożyłeś na bok, to było proste. Trudniejsze jest to, co zostało pośrodku: rzeczy, o których nie wiesz, co myśleć.

Przy kuchennym stole tego nie rozstrzygniesz, i dobrze, bo od takich pytań jest farmaceuta. 25 września przypada Światowy Dzień Farmaceuty, więc to niezły moment, żeby o tym przypomnieć. Gotowych odpowiedzi o konkretnych lekach tu nie znajdziesz. Znajdziesz listę pytań i podpowiedź, co zabrać do apteki, żeby rozmowa była krótka i konkretna.

Jeśli przeglądu jeszcze nie było, zacznij od kompletnego przewodnika po domowej apteczce. Ten artykuł zaczyna się w miejscu, w którym tamten się kończy.

Zanim pójdziesz do apteki: co zabrać

Farmaceuta nie zna Twojej szafki. Zna leki, ale żeby odpowiedzieć na pytanie o konkretne opakowanie, musi je zobaczyć albo przynajmniej wiedzieć, o czym mowa. Zabierz:

• Opakowania, o które pytasz, albo ich wyraźne zdjęcia. Na zdjęciu mają być widoczne nazwa, moc (na przykład 200 mg), postać (tabletki, syrop, krople), numer serii i termin ważności. Co oznacza EXP, a co LOT, wyjaśniamy w tekście o oznaczeniach na opakowaniu leku.
• Datę otwarcia, jeśli ją zapisałeś. Przy płynach i kroplach to często najważniejsza informacja w całej rozmowie.
• Krótką listę leków, które ktoś w domu bierze na stałe. Farmaceuta nie będzie oceniał leczenia, ale łatwiej mu odpowiedzieć, gdy wie, czy pytasz o lek „na wszelki wypadek”, czy o coś, co ktoś przyjmuje codziennie.
• Kartkę z pytaniami. Przy ladzie, z kolejką za plecami, łatwo zapomnieć o połowie.

Jeśli leki masz już w telefonie, część tej listy robi się sama. Pokażesz farmaceucie ekran zamiast pudełek albo udostępnisz listę kodem QR: otworzy ją w przeglądarce, bez instalowania czegokolwiek, a link wygaśnie po 24 godzinach. Zobaczy nazwy, moc, substancję czynną, postać i termin ważności. Notatek przy lekach ten link nie pokazuje.

Pytania o przechowywanie

Większość leków ma wymagania dotyczące przechowywania wydrukowane na opakowaniu albo w ulotce. Jeśli nic tam nie ma, pacjent.gov.pl radzi trzymać lek w temperaturze pokojowej, czyli od 15 do 25°C, z dala od słońca i wilgoci. Łazienka i kuchnia to złe miejsca, bo temperatura i wilgotność zmieniają się tam najbardziej. Więcej o typowych błędach piszemy w poradniku jak przechowywać leki w domu.

Kłopot zaczyna się wtedy, gdy lek przez jakiś czas leżał w złym miejscu. O to warto zapytać:

• „Ten lek leżał kilka tygodni w ciepłym miejscu. Czy mogę go dalej trzymać w apteczce, czy lepiej go oddać?”
• „Ulotka mówi o przechowywaniu w lodówce. Czy po otwarciu to się zmienia?”
• „Czy mogę przełożyć tabletki do pojemnika na tydzień, czy powinny zostać w blistrze?”
• „Syrop zmienił kolor albo zapach, a termin jeszcze nie minął. Co z nim zrobić?”

Ostatnie pytanie jest najważniejsze. Jeśli lek zmienił wygląd, zapach albo konsystencję, nie używaj go, dopóki nie oceni go farmaceuta. Nie rozstrzygaj tego na nosa.

Pytania o termin ważności po otwarciu

Po otwarciu albo przygotowaniu część preparatów, zwłaszcza krople do oczu, syropy i zawiesiny, ma dużo krótszy okres przydatności niż data na pudełku. Ten okres nie przedłuża terminu ważności z opakowania: jeśli data z pudełka wypada wcześniej, to ona obowiązuje. Szukaj jej w ulotce, w części o przechowywaniu, a czasem także na pudełku. Jak ją znaleźć, pokazujemy w przewodniku po czytaniu ulotki.

Sama ulotka nie wystarczy, jeśli nie wiesz, kiedy opakowanie zostało otwarte. Wtedy pytasz:

• „Nie wiem dokładnie, kiedy otworzyłem te krople. Jak mam to potraktować?”
• „W ulotce jest napisane »zużyć w ciągu określonego czasu po otwarciu«. Czy liczy się to od pierwszego użycia?”
• „Czy ten lek po otwarciu trzeba trzymać w lodówce?”

Przy nieznanej dacie otwarcia nie licz na odpowiedź „jeszcze dobre”. Farmaceuta podpowie raczej, jak postąpić bezpiecznie.

Nieczytelne oznaczenia i lek bez ulotki

Starty nadruk na blistrze, pudełko wyrzucone lata temu, pojedyncze tabletki w woreczku. Na takie rzeczy trafia się przy porządkach często. Są też najbardziej ryzykowne, bo lek, którego nie da się jednoznacznie rozpoznać, łatwo pomylić z innym.

Jeśli nie wiesz na pewno, co to za lek, nie używaj go. Pokaż go farmaceucie albo oddaj do zbiórki. Pytania:

• „Na blistrze widać tylko część nazwy. Czy da się ustalić, co to za lek?”
• „Zgubiłem ulotkę. Gdzie znajdę aktualną wersję dla tej mocy?”
• „Mam dwa opakowania tego samego leku z różnymi datami. Czy mogę trzymać je razem?”

Aktualną ulotkę możesz też znaleźć sam, w Rejestrze Produktów Leczniczych, wpisując nazwę i moc leku. Tyle że musisz wiedzieć, jaki to dokładnie lek. Jeśli nie wiesz, zaczynasz od farmaceuty, nie od wyszukiwarki.

Leki niepotrzebne i przeterminowane: gdzie je oddać

Przeterminowanych leków nie wyrzucasz do kosza ani do toalety. Trafiają do specjalnych pojemników, które według pacjent.gov.pl stoją w aptekach oraz w niektórych urzędach, przychodniach i szpitalach. Przyjmują je też punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK). Kartonowe pudełko i ulotkę wrzucasz do papieru.

Nie każda apteka ma taki pojemnik, bo to zależy od umowy z gminą. To jedno z najbardziej praktycznych pytań przy ladzie:

• „Czy przyjmujecie przeterminowane leki? Jeśli nie, gdzie najbliżej je oddam?”
• „Leczenie się skończyło, a lek został. Czy mogę go oddać, choć termin jeszcze nie minął?”
• „Zostały mi silne leki przeciwbólowe po bliskiej osobie, która zmarła. Gdzie je oddać i jak do tego czasu przechowywać, żeby nikt po nie nie sięgnął?”

Cały proces, krok po kroku, opisujemy w poradniku co zrobić z przeterminowanymi lekami.

Czego nie oczekiwać od rozmowy przy ladzie

Farmaceuta może dużo, ale rozmowa w aptece po przeglądzie apteczki ma swoje granice. Dobrze je znać, żeby nie wyjść z niczym.

• Zmiana dawki albo odstawienie leku przepisanego przez lekarza to temat na wizytę lekarską. Jak się do niej przygotować, opisujemy w poradniku jak rozmawiać z lekarzem o lekach.
• Domowe porządki to nie jest profesjonalny przegląd lekowy. Ustawa o zawodzie farmaceuty opisuje opiekę farmaceutyczną, w tym konsultacje i przeglądy lekowe, ale to, co naprawdę jest dostępne, zależy od apteki. Nie zakładaj, że w każdej ktoś usiądzie z Tobą nad całą apteczką. Zapytaj, co mogą zaproponować.
• Zakres i długość rozmowy zależą od pory dnia i kolejki. Z kilkoma konkretnymi pytaniami łatwiej o konkretną odpowiedź niż z torbą leków i pytaniem „co z tym zrobić?”.

A jeśli ktoś, zwłaszcza dziecko, połknął lek przez przypadek albo pojawiły się nagłe, groźne objawy, jak duszność czy utrata przytomności, nie idziesz do apteki. Dzwonisz pod 112.

Jak mojApteczka pomaga przygotować się do rozmowy

Aplikacja nie odpowie na żadne z tych pytań za farmaceutę. Pomaga za to zebrać w jednym miejscu to, o co farmaceuta zapyta Ciebie.

• Zdjęcie zamiast przepisywania. Rozpoznawanie leku ze zdjęcia odczytuje nazwę, moc i termin ważności, a resztę danych, na przykład postać, uzupełnia z Rejestru Produktów Leczniczych. Warunków przechowywania ze zdjęcia nie odczytuje.
• Terminy na jednym ekranie. Alerty terminów ważności pokazują kolorami, którym lekom termin się kończy albo już minął. Przegląd apteczki zaczyna się wtedy od listy, a nie od wyciągania każdego pudełka.
• Data otwarcia i odpowiedź farmaceuty w notatce przy leku. W aplikacji nie ma osobnego pola na datę otwarcia, więc wpisujesz ją w notatkę. Tam też zapisujesz, co usłyszałeś w aptece, żeby przy następnych porządkach nie pytać drugi raz.
• Ulotka bez szukania. Z karty leku prowadzą linki do ulotki i ChPL w oficjalnym rejestrze. Do ich otwarcia potrzebujesz internetu. Warunki przechowywania konkretnego produktu sprawdzasz właśnie w ulotce.

Czego mojApteczka nie robi

• Nie ocenia, czy lek nadaje się do użycia. Ani po terminie, ani po otwarciu, ani po tym, jak leżał w cieple. To pytanie do farmaceuty.
• Nie liczy terminu po otwarciu. Nie ma pola na datę otwarcia i nie zna okresu przydatności po otwarciu dla konkretnego produktu. Datę zapisujesz sam, w notatce.
• Nie mówi, gdzie oddać leki. Mapa aptek pokazuje adresy i godziny otwarcia, ale nie wie, która apteka prowadzi zbiórkę przeterminowanych leków. To trzeba sprawdzić na miejscu albo na stronie gminy.
• Nie rozpozna leku, gdy pudełka nie ma, a nazwa na blistrze jest starta. Wtedy zostaje farmaceuta.
• Nie zastępuje farmaceuty ani lekarza. To narzędzie do porządku w domowej apteczce. Nie doradza, nie dobiera dawek i nie ocenia leczenia.

Ściąga: pytania do farmaceuty

Wydrukuj albo przepisz do telefonu. Zaznacz te, które Cię dotyczą.

1. Czy ten lek może zostać w apteczce po tym, jak leżał w cieple, na słońcu albo w wilgoci?
2. Jak przechowywać ten lek po otwarciu? Czy w lodówce?
3. Od kiedy liczyć termin po otwarciu i co zrobić, gdy nie znam daty otwarcia?
4. Syrop albo maść zmieniły wygląd lub zapach. Oddać czy nie?
5. Czy da się ustalić, co to za lek, gdy nadruk jest nieczytelny?
6. Gdzie znajdę aktualną ulotkę dla tej mocy?
7. Czy przyjmujecie przeterminowane leki? Jeśli nie, gdzie je oddać?
8. Leczenie się skończyło, a lek został. Gdzie go oddać?

Po rozmowie zapisz odpowiedzi od razu, przy leku, którego dotyczą. Przy następnych porządkach nie będziesz musiał pytać drugi raz. Jeśli dbasz o leki całej rodziny, zajrzyj też na stronę dla rodzin.